Gönderen Konu: Türkçe'mizi kolayca öğrenelim mi ......  (Okunma sayısı 14899 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Çevrimdışı Kırçiçeği

  • Forum Heveslisi
  • *
  • İleti: 44
  • Cinsiyet: Bay
Türkçe'mizi kolayca öğrenelim mi ......
« : 26 Ekim 2006, 16:33:05 Prş »

   
Bendeniz bu çalışmalarımı 1992 yılında çocuklarımın kendi dillerini kolayca öğrenebilsinler diye

bir kaç aylık araştırma yaparak hazırlamıştım ......


Ayrıca Türkiye coğrafyasını da şematik hazırladım .


Türk insanı !

Dilini ve yurdunu iyice bilmelidir .......

Dilinin ve yurdunun güzelliklerini diğer dünya insanlarına gururla anlatabilmelidir ....

Tabiki yabancı bir veya iki dili öğrenmekte şart .

Ama öncelikle kendi değerlerini bilmelidir ........

Bu konularda küçücük bir katkım olacaksa benden mutlusu olamaz ......

Sevgim daima sizlerle ........


 Genel bir giriş yaparak dilimiz ile yaptığım çalışmalarımı sizlerle paylaşıyorum ....


TÜRK DİLİNİN DÜNYA DİLLERİ ARASINDAKİ YERİ.......


Dünya üzerinde konuşulan ve yazılan diller, genellikle iki esasa göre sınıflandırılmaktadır:


1. Köken (soy, menşe) bakımından diller

2- Yapı bakımından diller


Şimdi bu iki grubu inceleyelim ...


1- Köken bakımından diller :

A-Hint-Avrupa dil ailesi

a)Asya kolu:

Hintçe, Urduca, Farsça ,Ermenice, Hititçe...


b) Avrupa kolu:


1. Germen kolu:

İngilizce , Almanca, Flamenkçe ...

2. Roman kolu:

Lâtince, Fransızca, İtalyanca, İspanyolca...

3. Slav kolu:

Rusça, Sırpça, Bulgarca, Boşnakça, Lehçe...

Diğerleri:

Yunanca, Arnavutça, Keltçe...

B- Hami-Sami dil ailesi:

Ortadoğu ve Kuzey Afrika’da konuşulan diller bu aileye mensuptur. Arapça, İbranice ve Berberi

dilleri


C- Çin-Tibet dil ailesi:

Çince,Tibetçe, Wietnamca ve Endenozya adalarında konuşulan diller.


D- Bantu dil ailesi:

Orta ve Güney Afrika’da konuşulan yerli diller.



E- Ural Altay dil birliği:


a) Ural kolu:


1. Fin –Ugor:

Ugorca ve Permce (Fince ve Macarca’yı içine alır)


2. Samoyet:

Samoyetçe

b) Altay kolu:


Türkçe, Moğolca, Mançuca, Tunguzca, Korece ve Japonca.


VI. Kafkas dilleri:

Gürcüce, Çeçence, Lezgince, Çerkez-Abhaz dilleri.

2: Yapı bakımından dünya dilleri :

Yapı bakımından benzerliklerine göre dünyadaki diller üç gruba ayrılmaktadır:

a) Tek heceli diller:

Bu yapıdaki dillerde kelimeler tek heceden ibarettir. İsim veya fiillerde çekim yoktur....

Zengin bir vurgu sistemi vardır. Kelimenin anlamı çoğu kez cümledeki sırasından anlaşılır.

Çin-Tibet dilleri, yapı bakımından tek heceli dillerdir.

b) Çekimli diller:

Çekimli dillerde tek ve çok heceli kökler ve bir takım ekler vardır. Fakat yeni kelime yaparken ve

çekim sırasında çok defa ,köklerde bir değişiklik olur. Bazı dillerde bu değişiklik kelime kökünü

tanınmaz hale getirir. Arapça ve Fransızca’yı bu dillere örnek gösterebiliriz.

c) Eklemeli diller (Bitişken diller):

Türkçe ve diğer akraba diller ile Ural dil ailesine mensup diller yapı bakımından eklemeli dillerdir. Bu

dillerde kelimeler isim veya fiil kökleri hâlinde bulunurlar. Kelime türetme bu köklere ekler getirmek

suretiyle olur. Türkçe yapı yönüyle bu gruba girer.

Sonuç olarak Türkçe 'miz ;

***** köken bakımından : Ural-Altay dil birliğinin Altay kolunda,

***** yapı bakımından : eklemeli diller grubunda sondan eklemeli bir dildir.



Konuşma Dili Ve Yazı Dili

Konuşma Dili: Evde, sokakta, okulda, hulâsa günlük hayatta her yerde kullanılan dildir. Sosyal

çevrelere göre, farklılıklar arz eder. Bundan da; lehçe, şive ve ağız terimleri ortaya çıkar.

Lehçe: Bir dilin, bilinen ve takip edilen tarihinden önce, kendisinden ayrılan ve çok büyük farklılıklar

gösteren kollarına denir. Ses, şekil ve kelime farklılıklarına dayanır.

Örnek: Çuvaşça ve Yakutça, Türkçe''nin lehçelerindendir. Türkiye Türkçesindeki, "ayak" kelimesi,

Çuvaşça''da, "ura" olarak geçmektedir.

Şive: Bir dilin, bilinen ve takip edilen tarihî döneminde kendisinden ayrılan ve ses, şekil değişikliği

gösteren kollarına denir.

Örnek: Kırgız Türkçesi, Azerî Türkçesi, Türkiye Türkçesi, Kazak Türkçesi, Kıpçak Türkçesi

Türkçe''nin şivelerindendir. Türkiye Türkçesindeki "ben", Azerî Türkçesinde "men" olmaktadır.

Ağız: Bir şive içindeki, söyleyiş farklılıklarına dayanan küçük kollardır.

Örnek : Nevşehir ağzı, Aksaray ağzı, Yozgat ağzı ...


Biraz söyleyiş farklılıkları olsa da, bir şive içindeki çeşitli ağızları konuşan kişiler, birbirleriyle çok


rahat anlaşırlar. Şiveleri farklı olan kişilerin, birbirleriyle anlaşmaları biraz daha zordur. Kelimelerde,

az da olsa farklılıklar görülmektedir. Lehçeleri farklı olan kişilerin,birbirleriyle anlaşmaları ise

diğerlerine göre çok daha zordur.

Yazı Dili:

Yazıda kullanılan dildir, aynı zamanda medeniyet dilidir.

ancak; medeniyeti, kültürü ve edebiyatı olan milletler, yazı dilini kullanmışlardır.

Bu dile, kültür dili, edebiyat dili de denir.

Yazı diline, konuşma dilindeki farklılıkların hiçbiri aktarılmaz.

Çünkü, her milletin bir tek yazı dili bulunur .

Hiç kimse, konuştuğu gibi yazamaz.

 ??? ??? ???
« Son Düzenleme: 26 Ekim 2006, 16:43:44 Prş Gönderen: Kırçiçeği »

Çevrimdışı Kırçiçeği

  • Forum Heveslisi
  • *
  • İleti: 44
  • Cinsiyet: Bay
Türkçe'mizi kolayca öğrenelim mi ......
« Yanıtla #1 : 26 Ekim 2006, 16:34:35 Prş »

**** Bu ön saptamayı yaptıktan sonra şimdi Türkçe 'mizi dilbilgisi bakımından kısa ve öz olarak

bilgilerimizi tazeleyelim ......


karar verdik ve keyifle Türkçemizi öğrenmek için yürüyüşümüze başlıyoruz ..





Konu başlığımız KELİME .....




____ Kendi başına anlamı olan ve cümle kurmaya yarayan sözlere KELİME

denilir .....


ve 4 bölümde incelenir .....


A- Anlam özelliklerine göre :

1- Gerçek anlamlı kelimeler

2- Mecaz anlamlı kelimeler

3- Eş anlamlı kelimeler

4- Karşıt / zıt anlamlı kelimeler

5- Terim anlamlı kelimeler

6- Eş sesli kelimeler

7- Argo anlamlı kelimeler

8- Deyim meydana getiren kelimeler



B- Yapılarına göre :

1- Basit kelimeler

2- Türemiş kelimeler

3- Bileşik kelimeler



C- Anlamlarına göre :


1- İsim

2- Sıfat

3- Zamir

4- Fiil

5- Zarf

6- Edat

7- Ünlem

8- Bağlaç



D- Görevlerine göre :

1- Özne

2- Tümleç
Şimdi bunları bir bir açalım .....

A- Anlam özelliklerine göre :



1- Bir kelimenin sözlükteki asıl , öz anlamına gerçek anlamı denilir ......


2- Sözlükteki asıl , öz anlamından başka anlamda kullanılmasına o kelimenin

mecaz anlamı denilir .....

3- Yazılışları ayrı / farklı , anlamları aynı kelimelere eş anlamlı kelimeler

denir..


örnek :


cevap = yanıt

soru = sual

fark = ayrım



4- Anlamları birbirinin zıttı / karşıtı olan kelimelere karşıt anlamlı kelimeler

denir ...


örnek :


aydınlık = karanlık

savaş = barış

ince = kalın

yaz = kış



5-

Bir bilim

bir sanat

bir meslek ile ilgili özel anlamlı kelimelere terim denilir ...

örnek :


açı , nokta , nota , artı , eksi , mikroskop gibi ...



6- Yazılışları aynı , anlamları farklı kelimelere eşsesli / sestaş kelimeler

denir.

örnek :

'' Ben size geleceğim .

Yüzümdeki benlere sıkılıyorum ..''

ikiside aynı harflerle yazılmış ama anlamları farklı değil mi !



7- Bir meslek veya topluluk sınıfı arasında kullanılan özel anlamlı kelimelere

argo anlamlı kelimeler denilir ...

örnek :

mangiz = para

moruk = yaşlı demektir .....



8- Mecaz anlamlı bir kelimenin, bir başka kelime ile kullanılara kalıplaşmasına

deyim denilir ....


örnek :

'' Saçını başını yolmak ..''

Burada anlatılan saç baş yolunması değildir ....

''üzüntüsünden dövünmüş ''

olduğu anlatılıyor .....


3- Yüklem dir .........

 ??? ??? ???
« Son Düzenleme: 26 Ekim 2006, 16:42:26 Prş Gönderen: Kırçiçeği »

Çevrimdışı Kırçiçeği

  • Forum Heveslisi
  • *
  • İleti: 44
  • Cinsiyet: Bay
Türkçe'mizi kolayca öğrenelim mi ......
« Yanıtla #2 : 26 Ekim 2006, 16:35:45 Prş »


B- Yapılarına göre :



1- Basit kelimeler :



Sonuna hiç bir ek almamış kök halindeki kelimelere denilir ...

Basit kelimeler anlamlı parçalara bölünemez ...

örnek :

sınıf

göz

kitap

ev gibi ....



2- Türemiş kelimeler :


Bir kelimenin yapım eki alarak yeni anlamda bir kelime meydana gelmesine

türemiş kelime denilir ....

Yapım eki alan kelimelere gövde denilir ....


örnek :

tat/ duyu __ tatlı / şekerli madde

İstanbul / bir şehir __ İstanbul'lu / İst. da yaşayan



3- Birleşik kelimeler :



İki veya daha fazla kelimenin ek giremeyecek şekilde birleşip kaynaşmasından

meydana gelen yeni anlamda ki kelimelere birleşik kelimeler denilir ..

Ayrı ayrı anlamları düşünülemez ...


örnek :

dedikodu

hayırsever

imambayıldı

boşboğaz / boş = sıfat boğaz = organ

yeni anlamı ise , gereksiz konuşan dır ...




Anlamlarına ve görevlerine göre kelimeleri daha sonra işleyeceğiz .....


**** Konu başlığımız Türkçede EKLER :


____ Kelime kök / basit kelime ve gövdelerine /türemiş kelime eklenerek

yeni anlamda kelimeler türeten ve eklendiği kelimeyi cümle içinde

biçimlendirmeye / yönlendirmeye yarayan söz parçalarına EK denir .....


1- Yapım ekleri

* yeni kelimeler mey. gelir .
* anlam değişir.


2- Çekim ekleri

* yeni kelime mey. gelmez
* anlam değişmez.



1- Yapım ekleri :


Kelimeye eklenirse , o kelimenin anlamını değiştirir ve köke bağlı yepyeni

anlamda bir kelime oluşur ....


örnek :

tuz __ tuzluk __ tuzcu

madde __ araç __ satacı



** Belli başlı yapım ekleri :


ci : gemici __ sandalcı __ davulcu

lik : çimenlik __ buzluk __ önlük

daş : vatandaş __ yurttaş __ sestaş

li : evli __ şapkalı __ okullu __ görgülü

siz : evsiz __ akılsız __ tuzsuz __ gözsüz

i : dizi __ takı __ örtü __ dolu

nci : birinci __ ikinci __ üçüncü __ onuncu


gibi ......



2- Çekim ekleri :

Eklendikleri kelimenin anlamını değiştirmezler ancak eklendiği kelimeyi cümle

içinde biçimlendirir ve yönlendirir.


örnek :


ev __ evi __ eve __ evden __ evde __ evim __ evler ... gibi

görüldüğü gibi anlam değişmemiştir .....





*** Belli başlı çekim ekleri :





1- İsmin halleri : ete__ gemide__ bahçeden __ devi


2- Çoğul halleri : ler , lar evler __ çocuklar


3- Zaman helleri : sevdi __ gitmiş __ görecek


4- Şahıs halleri : verdim __ koşmuşsun

5- İyelik ekleri : annem __ teyzen __ babamız


6- Tamlama ekleri : gemi-n-in __ baca-s-ı



Not :

1- Bir kelime bşirden fazla yapım eki alabilir

göz - lük - çü

deri - ci - lik

durgun - luk


2- Bir kelime birden fazla çekim eki alabilir


dil - ler - de

anne - miz - den


3- Bir kelime hem yapım eki hemde çekim eki birlikte alabilir


boş - luk - ta

akıl - lan - mış


** önce yapım eki

** sonra çekim eki alırlar ...

Çevrimdışı Kırçiçeği

  • Forum Heveslisi
  • *
  • İleti: 44
  • Cinsiyet: Bay
Türkçe'mizi kolayca öğrenelim mi ......
« Yanıtla #3 : 26 Ekim 2006, 16:36:52 Prş »


Konu başlığımız HECE :




_____ Ağzın bir hareketi ile çıkan ses veya sesler topluluğuna hece

denir …..

• Hecede anlam aranmaz …

• Hece bölünmeyen en küçük sözdür ….


Kural 1- Her hecede 1 sesli harf bulunur ….

Kural 2 – Her hecede en az 1 , en çok 4 ses bulunur ….

Örnek :


o , al , git , dört



Kural 3 - Bazı heceler tek başına aynı zamanda kelimelerdir ….


Örnek :


Dur , Bu , Şu , Sel , Yaz gibi …..


---------------------------------------------------------------------------------------

Harf sayısına göre heceler :


1- 1 sesli harf : o

2-1 sesli , 1 sessiz : at

3-1 sessiz , 1 sesli : ta

4-sessiz + sesli + sessiz : kal

5- Sesli + sessiz + sessiz : üst

6- Sessiz + sesli + sessiz + sessiz : dört , kırk




Hece düşmesi :


Kıvır __ Kıvırım denmez __ Kıvrım denir ….

Emir __ Emiri denmez __ Emri denir ….

Ağız __ ağzı denmez __ Ağzı denir ….









** ULAMA :


____ Cümlede bir kelimenin son harfi sessiz ise , bir sonraki kelimenin

İlk harfi sesli ise bu iki kelime bitişik gibi okunur ve bu işleme ulama

denir …..

örnek :

Dargın insan = Dar – gı – nin – san

Bayat ekmek = Ba – ya – tek – mek



Kural : Duruma uygun ( sessiz __ sesli ) iki kelime arasında bir noktalama işareti varsa

ulama olmaz ….



-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------



KAYNAŞMA :


_____ Sesli harfle biten bir kelimeden sonra sesli harfle başlıyan bir kelime gelirse , 2 sesli

yan yana gelemeyeceğinden , araya ( N , S , Ş , Y ) sessiz harflerinden uygun olanı girer.


Bu olaya kaynaşma denilir ………


N , S , Ş , Y , harflerine de kaynaştırma harfleri denilir ….




Örnek :

Baca __ bacaya

Soba boru __ soba borusu

Yedi __ Yedişer

Ali ev __ Alinin evi ……. Gibi ….

Çevrimdışı Kırçiçeği

  • Forum Heveslisi
  • *
  • İleti: 44
  • Cinsiyet: Bay
Türkçe'mizi kolayca öğrenelim mi ......
« Yanıtla #4 : 26 Ekim 2006, 16:38:06 Prş »



Şimdiki konu başlığımız HARFLER ......


Türkçemizde kullanılan harfler 29 tanedir .......

8 tanesi sesli ( Ünlü )

21 tanesi sessiz ( Ünsüz )


Ünlü harfler Geniş Dar Geniş Dar
__________________________________________________ __________

Kalın A I O U

İnce E İ Ö Ü





Büyük sesli uyumu :

Bir kelimenin ilk hecesindeki sesli kalınsa , sonraki hecelerin seslileri de

kalın olur.....

Eğer ince olursa , sonraki hecelerin seslileri de ince olur .......

İşte buna Büyük sesli uyumu denir ......



örnek :


**** a + ğaç ; bo + ya ; ge + mi ; kö + pek

kalın kalın kalın kalın ince ince ince ince



Kelimelere eklenen eklerde genellikle bu kurala uyarlar ___________

örnek :

Bö - cek + ler ( ince + ince + ince )

A - kıl + lı ( kalın + kalın + kalın )

Ci - ğer + ci ( ince + ince + ince )



Kural 1 :

Birleşik kelimelerde Büyük sesli uyumu aranmaz ........

örnek :

Boğaziçi ____ B o ğ a z + i ç i ( k + k + i + i )




Atatürk ____ A t a + t ü r k ( k + k + i )




--------------------------------------------------------------


Kural 2 :

( yor ) , ( ken ) , ( ki ) , ( leyin ) ekleri Büyük sesli / ünlü uyumu

kuralına uymaz ....

örnek :

Getiriyor ____ Ge + ti + ri + yor ( ek ) ( i + i + i + k )



sabahki ____ Sa + bah + ki ( k + k + i )



Akşamleyin ___ Ak + şam + le + yin ( k + k + i + i )




---------------------------------------------------------------------


Kural 3 :

Yabancı dillerden dilimize geçmiş kelimelerde Büyük sesli uyumu

aranmaz...


örnek :


K a l e m ; K i t a p ; O t o b ü s ; T e l e v i z y o n

Kalem : ( k + i )

Otobüs : ( k + k + i )

Televizyon : ( i + i + i + k )

--------------------------------------------------------------------



Küçük sesli uyumu :


Kelimelerde Düz ünlülerden ( a , e , ı , i ) sonra düz ünlüler , veya

yuvarlak ünlülerden ( o , ö , u , ü ) sonra ya dar -yuvarlaklar ( u , ü )

yada düz - genişler ( a , e ) gelirse bu uyuma küçük sesli uyumu denir ...


örnek :

Bakırcı ____ Ba + kır + cı ( hepsi düz ünlü )

Yumruklamak ____ Y u m + r u k + l a + m a k ( y.ü + y + d.ü + d.ü )




y.ü : yuvarlak ünlü

y : yuvarlak

d : düz ünlü


SESSİZ ( ÜNSÜZ) HARFLER ve bu harflerle ilgili kurallar :


A- Sürekli sessiz : f,s,ş,h, ğ, j, l,m,n,r,v,y,z.

a-Sert sessiz : f,s,ş,h

b-Yumuşak sessiz : ğ,j,l,m,n,r,v,y,z.


B- Süreksiz sessiz : p,ç,t,k,b,c,g,d.

a-sert sessiz : p,ç,t,k

b- Yumuşak sessiz : b,c,g,d


Kural 1 :

Türkçe kelimelerin kökünde 2 sessiz / ünsüz bulunmaz …..

Örnek :

Z ü p p e . ( p p / iki sessiz ) olmaz ….

M i l l e t ( l l olmaz )

Hü r r i y e t ( r r ) olmaz .

** Bunlar Türkçe kelime değildir . Yabancı dillerden gelmiştir ….




Kural 2 :

Türkçe kelimelerin sonunda yumuşak sessizler ( b,c,d,g) bulunmaz.

Türkçe kelimeler , sert sessizler ( p, ç, t, k ) ile biter ….


Örnek :

Ç o r a b ( yanlış ) ___ Çorap ( doğru )

Ağac ( yanlış ) ___ Ağaç ( doğru )

Kanad ( yanlış ) ___ Kanat ( doğru )

**** Bazı yabancı kelimelerde Yumuşak sessiz bulunur ..

Örnek :

Sac : demirden yapılmış levha

Ad : isim gibi …..



Kural 3 :

Türkçe kelimelerin sonunda ( p,ç,t,k ) gibi sert sessiz harf varsa

Bu kelimeye ünlü / sesli harfle başlayan bir ek ( a,e,ı,i,u,ü,o,ö )

gelirse , kelimenin sonundaki sert sessiz ( p,ç,t,k ) harfleri yumuşar .

Buna sert sessizlerin yumuşaması denilir …….


Örnek1 :

Çorap ___ Çorapı olmaz . ___ Çorabı olur ……

Kanat ___ Kanatı olmaz ___ Kanadı olur .

Bayrak___ Bayrakı olmaz ___ Bayrağı olur …..


Örnek 2:

Ayşe , öğretmene çiçek verdi .

Öğretmen çiçeği ( k _ ğ olur ) kokladı ……




Kural 4 :


Sonu sert sessiz harflerle ( p,ç,t,k,s,ş,h,f ) biten Türkçe kelimelerin sonuna ( b,c,d,g )

yumuşak sessizlerin biriyle başlayan bir ek getirilirse , ekin başındaki harf sertleşir …

Buna SERT SESSİZLERİN BENZEŞMESİ denilir …….


Örnek :

Ağaç ___ Ağaçda olmaz ___ Ağaçta olur …..





ÖNEMLİ NOT :

Son harfleri ( p,ç,t,k ) olan özel isimler ünlü harfle başlayan bir ek alsada değişmez …..

Bu ek KESME İŞARETİ ( ‘ ) ile ayrılır ve yazılır …..



Çevrimdışı Kırçiçeği

  • Forum Heveslisi
  • *
  • İleti: 44
  • Cinsiyet: Bay
Türkçe'mizi kolayca öğrenelim mi ......
« Yanıtla #5 : 26 Ekim 2006, 16:39:40 Prş »


Konu başlığımız C Ü M L E :




________ Bir duyguyu , bir düşünceyi , bir isteği , bir yargıyı ve bir olayı anlatmak için

kurulan söz dizisine CÜMLE denilir ……


örnek :

Çocuklarımı çok seviyorum . ( Duygu )

Kitaplar , solmayan çiçeklerdir. ( Düşünce )

Sağlık için , erken yatıp erken kalkmalı . ( Yargı )

Babacığım ! bizi parka götürürmüsün ? ( İstek )

Dünkü yağmurda evleri su bastı . ( Olay ) anlatıyor ……




________ Kelime veya kelime gruplarının cümledeki görevlerine CÜMLENİN

ÖGELERİ denilir ….


Cümlede 3 türlü ÖGE vardır ..


1- Yüklem ( temel öge )


2- Özne ( temel öge )


3- Tümleç ( yardımcı öge ) dir …….



1- Yüklem :

___ Fiillerin cümledeki görev adına yüklem denir ………


• çekimli fiiller

• Fiilimsiler

• Ek fiil almış isim soylu kelimeler

• Tamlamalar

Cümlede yüklem görevini alabilirler ………


Örnek :


Geldik . ( çekimli fiil )

Yaşamak için ( fiilimsi )

Bilim+dir ( ek fiil almış isim soylu kelime )


***** Yüklem , cümlede öznenin yaptığı iştir / eylemdir ……


***** Cümleye :

NE YAPMAK ? / NE YAPTI ?

NE OLMAK ? / NE OLDU ?

NEDİR ?

Sorularak bulunur …….


Örnek :

Begüm ders çalışıyor . __ Ne yapıyor ? ___ Çalışıyor .. ( yüklem )

Burçin çalışkandır . __ Nedir ? ___ Çalışkandır . ( yüklem )

Camlar bir bir kırılıyor . __ Ne oluyor ? ___ Kırılıyor . ( yüklem )


Not :

Yüklem tek başına cümle olur .


Örnek :

Çalışıyor .

Gidiyorum .

Okuyorsun . gibi ……


Ama yüklemsiz cümle olmaz .

Çünkü yüklemsiz cümlenin bir amacı olmaz …..




2- Özne :

___ Cümlede yüklemin bildirdiği işi / eylemi yapan ve oluştan etkilenen varlığa ÖZNE

denir. …..


( Fiilin kişisi durumunda olan kelime veya kelime gruplarına özne denir .)



***** Cümlenin yüklemine KİM ? sorusu sorularak bulunur ….


Örnek :

Can , bu konuyu iyi çalışmış .

Kim çalışmış ?

Can . ( öznedir )



____ Cümlede özne :


İsim olabilir : İdris bu gün bize geldi .____ Kim geldi ? ___ İdris .

İsim tamlaması olabilir : Ali’nin kalemi kayboldu .__ Ali’nin kalemi = isim tamlaması

İsimleşmiş sıfatlar olabilir : Küçükler buraya gelsin .__ küçükler = isimleşmiş sıfat

Sıfat tamlaması olabilir :Bozuk gıda insanın midesini bozar . __ bozuk gıda …..

Zamir olabilir : Yarın öğretmene sen söyle . __ sen = zamir .

Harf olabilir : B sessiz harftir .___ b = harf


_____ Cümlenin öznesi açıkça belli değilse , yüklemin kişisi cümlenin öznesidir ………

Böyle yüklemim kişisi , özne olursa bu tip öznelere gizli özne denir .


Örnek1 :

Bu konuyu iki saattir anlatıyorsun .

Kim anlatıyor ?

Sen . ( gizli öznedir .) ( yüklemin kişisidir .)


Örnek 2 :

Annemi bu sene kaplıcaya götüreceğiz .

Kim götürecek ?

Biz . ( gizli öznedir .) ( yüklemin kişisidir .)




__________ Cümlenin öznesi bazen hem açık hemde gizli bir şekilde olmayabilir .

Bu durumda cümlenin nesnesi / tümleci , özne kabul edilir.

Bu tür öznelere sözde özne denir .


Örnek :


Kapı durup dururken açıldı .

Kim açtı ?

Belli değil …..

Ne açıldı ?

Kapı .

İşte sözde özne , kapı …. ( nesne )
3- Tümleç :


_______ Cümlede özne ve yüklemin dışındaki kelime veya kelime grupları , o cümlenin

TÜMLECİ olurlar ……..


_______ Tümleçler yüklemin anlamını :

Zaman
Yer
Sebep
Durum

gibi çeşitli yönlerden tamamlayan ve pekiştiren kelime veya kelime gruplarıdır …….


Örnek :

Ben baktım .____ Ben ( özne ) , baktım ( yüklem )

Bu cümle ile ilgili aklımıza şu sorular gelir .

• Nezaman baktım ?
• Nereden baktım ?
• Nereye baktım ?

Bu soruların cevapları ayrı ayrı tümleçlerdir ……

Ve bu cevaplar cümlenin anlamını tamamlarlar .

Soruların cevaplarını cümleye katarsak , cümlemiz ;

‘’ Ben bu gün gözlerimi açtığımda pencereden dışarı baktım …..’’ olur ……

Ben : özne

Bu gün gözlerimi açtığımda pencereden dışarı : tümleç

Baktım : yüklem dir ….




TÜMLEÇLER :

1- Düz tümleç / nesne
2- Dolaylı tümleç
3- Zarf tümleçleri
4- Edat tümleçleri

diye dört bölümde incelenir …….



1- Düz tümleç / nesne :

Yüklemin yaptığı işten doğrudan etkilenen varlığa DÜZ TÜMLEÇ /NESNE denir .

• Tümleçlerin en önemlisi NESNE dir …..



NESNELER :

A-Belirtili nesne

B-Belirtisiz nesne

Diye iki grupta incelenir ….


A- Belirtili nesne :

• İsmin (i) halindeki nesnelerdir

• Yükleme NEYİ , KİMİ soruları sorularak bulunur

Örnek 1:

Selma defterini düşürdü .

Neyi düşürdü ?

Defterini . ( belirtili nesnedir )


Örnek 2:

Nail , Serpil’i itti .

Kimi itti ?

Serpil’i . ( belirtili nesnedir )



B- Belirtisiz nesne :

İsmin ( yalın ) halindeki nesnelerdir …..

• Yükleme NE sorusu sorularak bulunur …..

Örnek:

Begüm kırtasiyeden kalem aldı .

Ne aldı ?

Kalem .( belirtisiz nesnedir )




2- Dolaylı Tümleç :

Yüklemin bildirdiği işlerin ;

Nereye yöneldiğini

Nerede bulunduğunu

Nereden ayrıldığını

bildiren tümleçlerdir …..


______ Cümlede ismin ( e , de , den ) hallerinde bulunurlar ……


______ Dolaylı tümleç ;

Nerede ?

Nereden ?

Nereye ?

Kime ?

Kimde ?

Kimden ?

Soruları ile bulunur …..


Örnek 1 :

Begüm ağaca çıkmış …

Nereye çıkmış ?

Ağaca . ( Dolaylı tümleçtir .)



Örnek 2 :

Kalemim Burçin’de kaldı .

Kimde kaldı ?

Burçin’de . ( Dolaylı tümleçtir .)

Örnek 3 :

Şimdi köprüden geçeceğiz.

Nereden geçeceğiz ?

Köprüden . ( Dolaylı tümleçtir .)





3- Zarf Tümleci :


Yüklemin anlamını yer , zaman , durum , azlık , çokluk bakımından tamamlayan

tümleçlerdir ….


Ne zaman ?

Nasıl ?

Ne kadar ?

Nereye ?

Soruları ile bulunurlar …..


Örnek 1 :

Maça yorgun çıkacağız .

Nasıl çıkacağız ?

Yorgun . ( zarf tümlecidir )



Örnek 2 :


Seni sabahleyin bekliyorduk .

Ne zaman bekliyorduk ?

Sabahleyin . ( Zarf tümlecidir .)

Örnek 3 :


Oyunda çok yorulduk .

Ne kadar yorulduk ?

Çok . ( Zarf tümlecidir …..








4- Edat tümleci :


Yüklemin anlamını araç ve sebep bakımından tamamlar …..


Ne ile ?

Niçin ?

Kim ile ?

Soruları ile bulunur …….


Örnek1 :


İlhancan okula servis arabasıyla gider .

Ne ile gider ?

Servis arabasıyla . ( Edat tümlecidir .)


Örnek 2 :


Ali hasta olduğundan okula gidemedi .

Niçin gidemedi ?

Hasta olduğundan . ( Edat tümlecidir )


Örnek 3 :

Tiyatroya sema ile gittiler .

Kim ile gittiler ?

Sema ile . ( Edat tümleci. )



**** Cümlede ögelerin dizilişi :


1- Genellikle cümlede diziliş sırası :

ÖZNE + TÜMLEÇ + YÜKLEM dir …….


Örnek :

Annem ( özne ) + kardeşimi ( tümleç ) + yıkadı ( yüklem ) .



2- Bir cümlede birdeb fazla tümleç olabilir ……


Örnek :


Burçin ( özne ) dün köprüde Ali’yi ( 3üde tümleç ) görmüş ( yüklem .).




3- Bazı hallerde özne ile tümleç yer değiştirirler .


Örnek :


O gün seni bana ( tümleç ) küçük bir kız çocuğu ( özne ) sordu ( yüklem .)

Olabilir …...

.
     



****** dilimizi güzel ve bilerek konuşmanın keyfini her insanım yaşamalı ve yaşatmalı

diye düşünüyorum .....

Çevrimdışı Kırçiçeği

  • Forum Heveslisi
  • *
  • İleti: 44
  • Cinsiyet: Bay
Türkçe'mizi kolayca öğrenelim mi ......
« Yanıtla #6 : 26 Ekim 2006, 16:45:03 Prş »


Ek bilgi :


ÖZNENİN YAZIMI İÇİN ÖNEMLİ BİLGİLER :


1- Özneyi öteki ögelerden ayırmak için , belli etmek için özneden sonra ( , ) virgül konmalı…


Örnek :

Çocuklar , sınıfa sessizce girdiler .


2- Cümlede birden fazla özne varsa , özneler birbirlerinden ( , ) virgül ile ayrılır.

Örnek :

Sen , ben ve Turan , bu gün maça gidiyoruz ….


3- Özne cümlelerin ortasında ise iki virgül arasına yazılmalıdır .

Örnek :

Bu şiiri , Ahmet , benim için yazdı .


4- Özne şahıs zamirinin tekil veya çoğul 3 üncü şahıs kişisi ise , özneden sonra ( , )

konmalıdır …


örnek :


O, babamın arkadaşıdır .

Onlar , bu şarkıyı kimden duymuşlar .



NOT :

Kısa cümlelerde özneden sonra ( , ) virgül koymaya gerek yoktur .

Örnek :

Begüm geliyor .

Çantam açıldı gibi ……



Çevrimdışı Kırçiçeği

  • Forum Heveslisi
  • *
  • İleti: 44
  • Cinsiyet: Bay
Türkçe'mizi kolayca öğrenelim mi ......
« Yanıtla #7 : 26 Ekim 2006, 16:46:11 Prş »


haydi yürüyüşümüze Türkçemiz üzerinde devam edelim ......





Konumuz : CÜMLE ÇEŞİTLERİ


1- Anlamlarına göre cümleler

2- Ögelerine göre cümleler

3- Yüklemlerine göre cümleler

4- Yapılarına göre cümleler


Kolay değil mi ! ?

Şimdi bu dört şıkkı birlikte inceleyelim ....


1- Anlamlarına göre cümleler :


A- Olumlu cümleler

B- Olumsuz cümleler

C- Soru cümleleri

D- Şart cümlesi

E- Ünlem cümlesi



A- Olumlu cümleler :

___ Eylemin gerçekleştiğini , gerçekleşebileceğini bildiren cümlelerdir.

___ Yüklemi olumludur .

örnek :

Kar yağmaya başladı .

Bu çanta benimdir . gibi




B- Olumsuz cümleler :

___ Eylemin yapılmadığını , yapılmayacağını bildiren cümlelerdir .

___ Yüklemi olumsuzdur .


örnek :

Kar yağmaya başlamadı .

Bu çanta benim değildir .





C- Soru cümleleri :


___ Bir eylemin yapılıp yapılmadığını öğrenmek için kullanılan cümlelerdir .


___ Sonuna ( ? ) soru işareti konur.


örnek :

O kitabı yerine koydun mu ?

Hangi kalem senindir ?

Sınıfı geçtin mi ?



D- Şart cümlesi :

___ Cümlede bir işin yapılmasını , başka bir işin yapılması şartına bağlı kılan cümlelerdir.


örnek :


Planlı çalışırsak , başarılı oluruz .

Yağmur yağarsa , doğa yeşillenir ......... gibi



E- Ünlem cümlesi :

___ Duygularımızı ( korkma , sevinme , üzülme ) anlatan cümlelerdir .

___ Sonuna ( ! ) ünlem işareti konur .

örnek :


Vah zavallı çocuk ! ( acıma )

Hey çocuklar buraya gelin ! ( çağırma )

Vay başıma gelenler ! ( üzülme ) gibi .







2- Ögelerinin dizilişine göre cümleler :

A- Kurallı cümleler

B- Devrik cümleler


A - Kurallı cümleler : ( Düzgün cümleler )

___ Yüklemi sonda olan cümlelerdir ...

örnek :

Bu gün sinemaya gidiyorum . ( gidiyorum : yüklem .)




B- Devrik cümleler :

___ Yüklemi sonda olmayan cümlelerdir .

örnek :

Ödevlerini yapmadın mı hala ? ( yapmadın mı : yüklem .)

Sana uğramıştım dün okula giderken . ( uğramıştım : yüklem . )

Gidiyorum bu gün sinemaya . ( gidiyorum : yüklem .)




-------------------------------------------------------------------------------------------------




3- Yüklemlerine göre cümleler :


A- Fiil cümlesi

B- İsim cümlesi





A- Fiil cümlesi :

___ Yüklemi çekimli fiil olan cümlelerdir .

örnek :

Begüm ders çalışıyor . ( çalışıyor : çekimli fiildir .)



B- İsim cümlesi :

___ Yüklemi isim veya isim soylu kelimeler ( sıfat , zamir ) den oluşan cümlelerdir .


örnek :

Annem bahçedeydi . ( yüklemi isim . )

O kitaplar benimdir . ( yüklemi zamir .)

Geçen yıl burası güzelmiş . ( yüklemi sıfat .)



4- Yapılarına göre cümleler :


1- Basit cümle

2- Bileşik cümle

3- Sıra cümlesi

4- Bağlı cümleler



1- Basit cümle :

___ Bir eylemi anlatan ve içinde bir çekimli fiil bulunan cümlelerdir .


2- Bileşik cümle :

___ Birden fazla eylemi anlatan cümlelerdir

____ Bileşik cümlede asıl eylemi belirten bir çekimli fiil vardır.

Eylemin genişliğine göre fiilimsiler bulunur .


3- Sıra cümlesi :

___ Aralarında anlam ilgisi olmayan , virgül ve noktalı virgüllerle birbirine bağlanan

cümlelerdir .

örnek :

Dün İstanbul'a gelmişsin , Sirkeci kaç adımlık yer .


4- Bağlı cümleler :

___ Aralarında anlam ilgisi olan ve bağlaçlarla birbirine bağlanan cümlelerdir .

örnek :

Altı yaşındaydım ama o günleri iyi hatırlamıyorum .

Burçin ' i uslu bilirdim meğer yaramaz biriymiş . gibi .....













Şimdi CÜMLE ÇÖZÜMLEMSİ ni inceleyelim .



_____ Bir cümlenin ;


1- Ögeleri bulunacak

2- Anlamına göre çeşidi

3- Öge dizilişine göre çeşidi

4- Yüklemine göre çeşidi

5- Yapısına göre çeşidi nin belirtilmesine çözümleme denilir .


Örnek :


İlhancan , dün seni sordu .

1-

İlhancan : özne

dün . tümleç

seni : tümleç

sordu : yüklem


2- Olumlu cümle ( eylem gerçekleşmiş )

3- Kurallı/ düzgün cümle ( yüklemi sonunda )

4- Fiil cümlesi ( yüklemi çekimli fiil )

5-Basit cümle (bir çekimli fiili var )

gibi yapılır …….


Haydi kendi cümlelerimizi yazıp çözümleme yapalım ……



Çevrimdışı Kırçiçeği

  • Forum Heveslisi
  • *
  • İleti: 44
  • Cinsiyet: Bay
Türkçe'mizi kolayca öğrenelim mi ......
« Yanıtla #8 : 26 Ekim 2006, 16:47:16 Prş »


Konu başlığımız : İ S İ M …….


____ Varlıların ve kavramların adı olan kelimelere İSİM denir ……..


1- Varlıklara verilişlerine göre

A- Özel isimler
B- Cins isimler


2- Varlıların oluşlarına göre

A- Madde / somut isimler

B- Mana / soyut isimler


3- Varlıların sayılarına göre

A- Tekil isimler
B- Çoğul isimler
C- Topluluk isimleri



Ayrıca YAPILARINA göre ise :

a-Basit isimler
b-Bileşik isimler
c-Türemiş isimler


diye sınıflanır . Şimdi bunları bir bir inceleyelim ……


1- Varlıklara verilişine göre isimler :

A- Özel isimler :

___ Bir tek varlığın adı olan isimlere özel isimler denilir .

Bunlar ;

• İnsan isimleri ( Burçin , Begüm , İlhancan , Ahmet , ismet ilhan , Sezaihikmet)

• Hayvan isimleri ( Karabaş , garip , pamuk )
• Coğrafya isimleri ( İstanbul, Fırat , Kızılırmak )
• Milletlerin isimleri ( Türkiye , Azerbaycan , Özbekistan )
• Milletlerin dilleri ( Türkçe , İngilizce )
• Kurum isimler ( Koca Ragıp paşa ilkokulu , Vefa lisesi , Bakırköy vergi dairesi )
• Kitap , dergi , gazete isimleri ( Milliyet gazetesi , Nasreddin hoca hikayeleri , Aktuel )




KURALLAR :



1- Özel isimler cümlenin neresinde olurlarsa olsunlar ilk harfleri büyük harf ile yazılır .

2- Özel isimler sonlarına hal / durum eki aldıklarında , isim ile ekin arasına kesme işareti

( ‘ ) konur .

Örnek :

İdris’e ( e hali )

Selma’dan ( den hali )

İstanbul ‘a gibi ( e hali )….




B-Cins isimler :

___ Aynı cinsten / türden varlıların ortak adı olan isimlere cins isim denilir .

Örnek :

Taş
Koyun
Ağaç
Elma
Ceket
Bulut
Köpek
Gazete gibi ……


KURALLAR :


1- Cins isimler sadece cümlenin başında ise büyük harfle başlıyarak yazılır .

2- Cins isimler sonlarına hal / durum eki aldıklarında kesme işareti ( ‘ ) konulmaz .

Örnek :

Taşı
Elmayı
Gazeteyi gibi ……



2-Varlıkların oluşlarına göre isimler :

A- Madde / somut isimleri :

___ Varlığını , duyu organlarımız yardımıyla anladığımız varlıklara ad olan isimler madde

ismi denir.

Örnek :

Taş
Elma
İnsan
Ağaç gibi . Dokunarak anlarız .


B- Mana / soyut isimleri :

___ Madde halinde bulunmazlar , varlılarını akıl yoluyla / düşünce ile anladığımız

varlıkların isimlerine mana ismi denir .

örnek :

Mutluluk
Neşe
İyilik
Düşünce
Melek
Peri gibi …….



3- Varlıkların sayılarına göre isimler :


A- Tekil isimler :

___ Aynı cinsten / türden olan varlıkların bir tanesini gösteren isimlere tekil isim denir .

___ Türkçe ‘de ( ler , lar ) eki almamış her isim tekildir ….


Örnek :

insan
tabak
koltuk …..


B- Çoğul isimler :

___ Aynı cinsten olan varlıkların birden fazlasını gösteren isimlere denir .

Örnek :

insanlar
tabaklar
koltuklar gibi …..


C- Topluluk isimleri :


___ Aynı cinsten bir topluluğa verilen isimlerdir .

Örnek :

Sürü ( hayvan topluluğu )
Alay ( asker topluluğu )
Ordu ( alaydan büyük asker topluluğu )

*** Topluluk isimleri çoğul olarak da kullanılır .

Örnek :

Sürüler
Alaylar
Ordular gibi …..





Çevrimdışı Kırçiçeği

  • Forum Heveslisi
  • *
  • İleti: 44
  • Cinsiyet: Bay
Türkçe'mizi kolayca öğrenelim mi ......
« Yanıtla #9 : 26 Ekim 2006, 16:48:32 Prş »


* * * S I F A T ……




______ Varlıkların ;

Biçimlerini / şekillerini

Durumlarını

Renklerini

Yerlerini

Sayılarını belirten kelimelere S I F A T denilir ………



Örnek :


Büyük ağaç ( biçimlerini )

Yaşlı ( durumunu )

Yeşil ( rengini )

Bu , şu , o ( yerini )

İki ( sayısını ) gibi …….


Kural : Sıfatlar , bir isimle birlikte kullanırlar …….


Örnek :


Yaşlı adam fidanı yere bıraktı .

Yaşlı : sıfat

Adam : isim



• Sıfat varlıkların :

1- biçimini bildirir. ( yamuk fidan )
2- durumunu bildirir ( genç )
3- rengini bildirir ( kırmızı )
4- yerlerini bildirir( şu )
5- ,sayısını bildirir ( beş )




_____ Bir cümledeki sıfat olan kelimeyi bulmak için , isim olan kelimeye

Nasıl ?

Hangi ?

Kaç ?

sorularını sorarız ….


Örnek :

Hangi bahçe ? ________ Bu bahçe

Nasıl ağaç ? ________ Kimsesiz ağaç

Kaç fidan ? ________ Beş fidan




_____ İsim olan kelimelerin sonlarına li , lı , lu , sız , siz , suz , süz yapım ekleri geti-

rerek sıfat yapabiliriz .


örnek :

yıldız ( isim ) ___ yıldızlı ( sıfat ) ___ yıldızsız ( sıfat )

süs ( isim ) ___ süslü ( sıfat ) ___ süssüz ( sıfat ) gibi ……






_____ Sıfatlar türlü anlamlar kazandırırlar . Bir ismi sıfatla birlikte kullanınca sıfat

tamlaması yapmış oluruz …. Önce sıfat , sonra isim gelir …..

örnek1 :

kokulu elma.

kokulu ( sıfat - tamlayan )

elma ( isim- tamlanan )


örnek 2:

açık kapı .

açık ( sıfat - tamlayan )

kapı ( isim - tamlanan )





ÖNEMLİ :

1- Sıfatlar mutlaka bir isimle kullanılırlar .
2- Sıfatların çoğul biçimi yoktur .

Bir sıfat çoğul eki almışsa , sıfatlıktan çıkar ve isim olur ….

Örnek :

Büyük ( sıfat ) __ büyük + ler ( isim oldu .)

Yeni ( sıfat ) __ yeni + ler ( isim oldu .) gibi …..

3- Sıfatlar , ismin hal eklerini alırlarsa isim olurlar .

Örnek :

Kırmızı + ya el sürme .

Yeşil + i koru.


4- Sıfat cümlede yüklemden önce gelirse zarf olur .

Örnek :

Şu çocuk dersini iyi çalışmış .


( İyi ) sıfatı , bu cümlede yüklemden önce gelmiş ve zarf olmuştur….


5- Pekiştirme sıfatı .

Örnek :

Yemyeşil elbise

Masmavi göz

Tertemiz su gibi …



6- Küçültme sıfatı .

Örnek :

Ufacık çocuk

Biricik yavrum

Temizce ev …… gibi …




* * * S I F A T L A R ………..



1 - NİTELEME SIFATLARI


2- BELİRTME SIFATLARI




1- Niteleme sıfatları :

____ Varlıkların

Renklerini

Durumlarını

Biçimlerini gösteren sıfatlardır.


____ NASIL ? sorusuna cevaptır …..


Örnek1 :

Ilık oda .

Nasıl oda ?

Ilık . ( sıfattır . )



Örnek 2 :


Büyük bina ( biçim )

İnce tahta ( biçim )

Kırmızı bayrak ( renk )

Düzgün yapı ( durum )…….





2- Belirtme sıfatları :


_____ Varlıkların yerini ve sayılarını gösteren sıfatlardır ….



a- İşaret sıfatları :

HANGİ sorusuna cevaptır .

Örnek :

Bu bahçe .

Şu kalem

O ev …..


b- Sayı sıfatları :


bir ayakkabı

üçüncü grup

dörtte iki pay



c- Belirsizlik sıfatı :

birkaç

biraz

bazı

herhangi



d- Soru sıfatları :


kaç ?

kaçıncı ?

kaç gün ?

hangi ?

ne kadar ?

nasıl ?








* * * * Y A P I L A R I N A GÖRE SIFATLAR ……


1- Basit yapılı sıfatlar :


____ Yapım eki almamış veya bir kelime ile birleşmemiş sıfatlardır .


Beyaz havlu

Bir lira

Bu kapı



2- Türemiş sıfatlar :

_____ Uygun yapım eki alarak elde edilirler …..


li yapım eki ile : Kirli el ….. Buzlu su

siz yapım eki ile : Kepeksiz ekmek …. Akılsız insan

gin yapım eki ile : Gezgin insan … Kırgın kadın …

gen yapım eki ile : Çalışgan eleman …. Kudurgan köpek ..



3- Bileşik sıfatlar :

_____ İki veya daha çok kelimenin birleşmesinden meydana gelen sıfatlardır …

a-Kaynaşmış bileşik sıfatlar :

Pis + boğaz insan

Kahve + rengi elbise

Bir + az şeker


b- Kurallı bileşik sıfatlar :


__ li , lı , lu , lü ekli ler ( dar kapı + lı ev )

__ lik , lık , luk , lük ekli ler ( 20 yıl + lık yer .)

__ sız , siz ekliler ( tat + sız yemek )