Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Doçent Doktor Fatih Şendağ, çikolata kistinin sinsi bir hastalık olduğunu belirterek, “Basit ağrı kesicilerle geçmeyen adet sancılarınızı hafife almayın” diyor. Ancak ağrı tek belirleyici değil. Yalnızca adet düzensizliği şikayetiyle veya çocuğum olmu­yor şikayeti ile doktora başvuran kadınların da önemli bir bölümünde çikolata kistine rast­lanıyor. Doç. Dr. Fatih Şendağ, çikolata kisti ile ilgili soru­larımızı yanıtladı.

Çikolata kisti nedir? Endometrium adı verdiğimiz rahim üst tabakasında yer alan endometrium hücreleri batın boşluğuna dökülebilir ve adet kanamasının bir kısmı batın boşluğuna geçebilir. Bu hücreler batında herhangi bir noktada; yumurtalıklar üzerinde, rahim üzerinde, karın iç zarı üzerinde yerleşebilirler ve orada tıpkı adet düzeninde olduğu gibi; “endometrium” dediğimiz tabaka nasıl kalınlaşıyor, dökülüyor ve kanıyorsa onlar da yerleştikleri bölgede adet düzenini taklit ederler.

Bu hücrelerin yumurtalığa yer­leşmesi sonucu da “çikolata kisti” oluşur. Endometrium hücreleri yumurtalığm içine nü­fus ederek yumurtalık içinde çikolata kıvamında ve renginde bir sıvı olarak biriktiği için buna “çikolata kisti” diyoruz..

10 KADINDAN BİRİNDE

Görülme sıklığı nedir? Çikolata kisti üreme çağındaki kadınların yüzde 10’unda görülür. Kısırlık problemi olan kadınlarda görülme sıklığı daha da artar ve yüzde 20-40 oranında seyreder.

Çikolata kistinin oluşum nedenleri nelerdir? Bunlar arasında önleyebileceklerimiz var mı? Bunu engellemek için maalesef elimizde bir tedavi yok. Herhangi bir gıda, beslenme şekli ya da şişmanlık gibi nedenlerle doğru­dan bağlantı kurulamıyor. Daha çok genetik sebepler ön planda. Bir de sigara içen kadınlarda risk artıyor. Risk faktörü olarak bunlar söylenebilir. Ama gerçekte hastalığın altında ne olduğu, nasıl oluştuğu henüz net olarak ortaya konmuş değil. Bu nedenle “teoriler hastalığı” diyoruz.

Henüz sebebi net değil. En çok kabul gören teori; adet kanının geriye doğru akması ve bu hücrelerin karın boşluğuna tu­tunması ve orada gelişmesi.

Çikolata kistinin belirtileri nel­er?

Çikolata kisti iki temel şikayete yol açıyor:

■ Ağrı (Adet sırasında görülen kasık ağrısı)

■ İnfertilite (Kısırlık)

Hastalığın ağrıya yol açan mekanizması nasıl işliyor?

Kadında adet döngüsü devam ettiği sürece, rahim dışında ol­maması gereken bir başka nok­taya yerleşen endometrium hücreleri adet dönemlerinde çoğalıyor, dökülüyor ve kanama oluyor. Bu durum dokuları bir­birine çekiyor, yapıştırıyor.

Örneğin barsaklar rahmin üzer­ine veya yumurtalık üzerine yapışıyor. İdrar yolları etk­ilenebiliyor. Hastalığın bu şekilde yol açtığı ağrı, bayanları çok hafif ağrıdan çok şiddetliye kadar çok geniş spektrumda ekmeye­biliyor.

Adet ağrıları pek çok kadının ortak problemi. Bu ağrının çikolata kistinin belirtisi olup olmadığını anlayabilir miyiz?

Burada şu uyarıyı yapabiliriz. Basit adet sancıları vardır ve 1 – 2 tane basit ağrı kesici alındığında geçer. Bu çok büyük problem değildir. Ama çok ciddi adet sancıları yaşanıyorsa, bu sancılar alınan ağrı kesiciye rağmen geçmiyorsa, işe gitmeyi engelliy­orsa, yaşam konforunu bozuyor­sa o zaman altta yatan neden mutlaka araştırılmalıdır.

Ağrı şikayeti olmasa da çikola­ta kisti görülebilir mi?

Evet görülebilir. Birçok has­tamızda bu rahatsızlık adet düzensizliğine de yol açıyor. Has­tanın hiç ağrısı olmuyor ve adet düzensizliği için geliyor. Bir bakıyorsunuz çikolata kisti var. Ya da “Hiçbir şikayetim yok ama şu kadar yıllık evliy­im çocuk sahibi olamıyorum” diye geliyor ve bakıyor­sunuz çikolata kisti var. Rakamlara bakıldığında hasta­ların yüzde 22’sinde hiçbir şikayet olmuy­or.

Tanı nasıl konulur?

Ultrasonla çikolata kisti yüzde 90-95 oranında çok rahat görülebilir. Tanıdan sonra hastada “Ağrı mı, çocuk is­teği mi ön planda?” sorusuna yanıt vererek tedavi planlanır.

Bebek sahibi olmak isteyen kadınlarla, sadece ağrıdan yakınan kadınlarda tedavi fark­lılık gösteriyor mu?

Evet. Ağrı ön planda ise önce baskılayıcı ilaç tedavilerini deniy­oruz. Bu tedavilerde en çok doğum kontrol hapları kullanılır. Doğum kontrol hapları hor­mon düzeyini azalttığı için ağrıyı baskılar ve şikayetler azalır.

Bir başka tedavi şekli de hasta­da yalancı gebelik oluşturul­masıdır. Hastayı adetten keserek yalancı bir gebelik oluşturursanız endometriozis geriler. Ama bu çok pratik bir yaklaşım değil. Sonuçta ne kadar süre adet görmeyecek. Bazı iğnelerle 6 ay boyunca hastayı adetten kese­biliyoruz. Zaten daha uzun süre kesmek riskli. Çünkü kemik er­imesi yapar ve bu kayıpları geri kazanmak mümkün olmayabilir. Onun için iğne tedavilerini 6 ay kullanıp kesmek gerekir. Ama te­davi bitiminde tekrar şikayetler geri gelebilir. Doğum kontrol hapları daha pratiktir ve bu hapları daha uzun süre verebiliriz. Eğer hasta çocuk da istemiyorsa, tedavi süresince ilaçlar hem doğum kontrolünü sağlayacaktır hem de ağrısı azaldığı, rahat­ladığı için hayat kalitesi artacaktır. Çocuk isteği ön planda olan bir has­taya ise tabii ki doğum kontrol hapı vermiyoruz. Kısırlık yakınması varsa hasta ameliyat edilmelidir.

-Tedavide ameliy­at ne zaman devr­eye giriyor? Ağrısı olan bir hastayı ele alalım. İlk adet döneminden itibaren ağrı çekiyor olabilir, bu ağrı ileri yaşlarda ortaya çıka­bilir… Hastanın yaşına göre işler değişiyor. Evli olmayan bayanlar­da ilaç tedavisini öncelikle olarak düşünüp, genç kızlarda ilaçla çözmeye çalışıyoruz. Ama ilaç tedavisi ile başarılı olamazsak, hastanın ağrıdan dolayı hayat konforu çok bozu­luyorsa o zaman ameliyat öneriyoruz.

“Altın Standart Kapalı Ameliyat”

Çikolata kistinin ameliyatında altın standart kapalı ameliyattır. (Laparoskopik cerrahi). Genç bir bayan düşünün, ameliyatın açık yöntemle 10-15 santim kesilerek yapıldığını. Düşünün bu bayan gelecekte evlenecek, çocuk doğuracak, ameliyatta yapışık­lıkları artarsa yumurtalık kanalları tıkanırsa çocuk sahibi olması zorlaşabilir.Laparoskopinin bu yönlerden bir avantajı var. Karnı açmıyor­sunuz, açık atmosferle temas etmiyor. Bir santimetrelik kes­iden ameliyatı gerçekleştiriyorsunuz. Hasta hiçbir kesi ol­madan evine gidebiliyor, ertesi gün ayağa kalkabiliyor.

Ameliyat sonrası ağrı daha az görülüyor. Günlük aktivitelere dönüş daha hızlı oluyor. Açık cerrahide cildi yedi kat kesip yedi kat dikiyorsunuz. Her kestiğiniz tabaka daha sonra size ağrı olarak geri dönüyor. Dolayısıyla bunları düşündüğümüz zaman laparoskopik cerrahi çok avan­tajlı.

Ameliyattan sonra hastalar­da memnuniyet derecesi nedir? Hastalık tamamen or­tadan kaldırılabilir mi?

Endometrioz tamamen or­tadan kaldırılabilen bir hastalık değil maalesef. Kesin tedavisi halen yok. Nedeni kesin olarak bilinmediği için tedaviler de hastaların şikayetlerine yönelik yapılır. Bir hastalığın tedavisi kesin bilin­miyorsa tedavisi de kesin bil­inmiyor demektir. Çikolata kistinde de bir sürü tedavi ve teori vardır ama şu anda en gerçekçi tedavi ameliyattır yine de.

Çikolata kisti tamamen te­davi edilemiyorsa, hastalar ameliyattan sonra ne kadar süre rahat ediyor?

Ameliyatta uygulanan teknik önemli. Amaç yumurtalıklara minimal zarar vererek kisti çıkartmaktır. Eğer bu iyi uygu­lanırsa hastalığın tekrarlama şansı yüzde 5’ten azdır. Ama bazı teknikler vardır ve o tekniklerde cerrah sadece kistin içine girer ve iğne ile içi­ni boşaltır. Buna aspirasyon diyoruz. Yani kist cidarı olduğu gibi kalır içerde veya kısmi olarak alınır. Bu tekniklerde kistin tekrarlama riski yüzde 70-80’dir. Tam bir kist eksizyonu yapılarak kist cidarının tamamen çıkarıldığı tekniklerde hastalığın tekrarla­ma şansı yüzde 5’lere düşer.

Kaynak: Doç. Dr. Fatih Şendağ

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here